در سالهای اخیر آگاهی عمومی درباره بهداشت دهان افزایش یافته است، اما هنوز بسیاری از بیماران تصور میکنند که مسواک زدن بهتنهایی برای حفظ سلامت دهان و دندان کافی است. در حالیکه از نگاه علمی و کلینیکی، اهمیت نخ دندان در روتین روزانه به اندازه مسواک زدن و در برخی موارد حتی بیشتر است.
واقعیت این است که حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از سطوح دندانی در نواحی بیندندانی قرار دارند؛ مناطقی که موهای مسواک به آنها دسترسی کامل ندارند. همین نواحی، محل اصلی تجمع پلاک میکروبی، آغاز پوسیدگیهای بیندندانی و شروع بیماریهای لثه هستند. بنابراین اگر نخ دندان را از برنامه روزانه حذف کنیم، عملاً بخشی از دهان را بدون نظافت رها کردهایم.
در این مقاله تخصصی، بهطور کامل درباره اهمیت نخ دندان، نقش آن در پیشگیری از بیماریهای دهان، اشتباهات رایج، زمان مناسب استفاده و ارتباط آن با سایر اقدامات بهداشتی مانند مسواک و دهانشویه صحبت میکنیم.
چرا مسواک بهتنهایی کافی نیست؟
مسواک زدن طبق اصول صحیح (همانطور که در مقاله «روش صحیح مسواک زدن» توضیح داده شده) برای تمیز کردن سطوح بیرونی، داخلی و جونده دندانها بسیار مؤثر است. اما:
- موهای مسواک نمیتوانند بهطور کامل وارد فضای تنگ بین دندانها شوند.
- پلاک در نواحی تماس دندانی باقی میماند.
- باکتریها در این فضاها بهسرعت تکثیر میشوند.
این پلاک باقیمانده به مرور زمان تبدیل به جرم شده و منجر به التهاب لثه، خونریزی، تحلیل لثه و حتی پوسیدگیهای پنهان بیندندانی میشود.
اینجاست که اهمیت نخ دندان مشخص میشود.
نخ دندان چگونه عمل میکند؟
نخ دندان یک ابزار مکانیکی برای حذف پلاک و باقیمانده مواد غذایی از سطوحی است که مسواک به آنها دسترسی ندارد.
مکانیسم عملکرد نخ دندان:
- ورود به فضای بین دندانی
- چسبیدن به سطح دندان به شکل C
- جدا کردن پلاک چسبیده به دیواره دندان
- تحریک ملایم لثه برای افزایش جریان خون
استفاده منظم از نخ دندان باعث میشود پلاک قبل از سخت شدن و تبدیل شدن به جرم حذف شود.
اهمیت نخ دندان در پیشگیری از پوسیدگی
بیشتر پوسیدگیهای بیندندانی در مراحل اولیه بدون علامت هستند و بیمار تا زمانی که پوسیدگی پیشرفته نشود، متوجه آن نمیشود.
نخ دندان:
- مانع باقی ماندن قند در فضاهای بین دندانی میشود
- از تولید اسید توسط باکتریها جلوگیری میکند
- احتمال نیاز به پر کردن دندان را کاهش میدهد
در بیماران ارتودنسی یا افرادی که فاصله دندانهایشان کم است، اهمیت نخ دندان حتی دوچندان میشود.
اهمیت نخ دندان در سلامت لثه
بیماریهای لثه اغلب از ناحیه بین دندانها آغاز میشوند. اولین نشانه آن خونریزی هنگام مسواک یا نخ دندان است.
استفاده روزانه از نخ دندان باعث:
- کاهش التهاب لثه
- جلوگیری از تشکیل پاکت لثهای
- پیشگیری از تحلیل استخوان اطراف دندان
- کاهش بوی بد دهان
میشود.
اگر نخ دندان کشیدن باعث خونریزی شود، معمولاً نشانه التهاب است، نه آسیب. با ادامه استفاده صحیح، خونریزی طی چند روز کاهش پیدا میکند.
اهمیت نخ دندان در جلوگیری از بوی بد دهان
باقی ماندن مواد غذایی در فضاهای بین دندانی محیطی مناسب برای رشد باکتریهای بیهوازی ایجاد میکند. این باکتریها ترکیبات گوگردی تولید میکنند که عامل اصلی بوی بد دهان هستند.
نخ دندان با حذف منبع تغذیه این باکتریها، نقش مهمی در کنترل هالیتوزیس دارد.
چه زمانی باید نخ دندان بکشیم؟
بهترین زمان استفاده از نخ دندان:
- روزی یکبار
- ترجیحاً شب قبل از خواب
- قبل از استفاده از دهانشویه
نخ دندان کشیدن قبل از مسواک نیز توصیه میشود، زیرا باعث میشود فلوراید خمیر دندان بهتر به سطوح بیندندانی برسد.
انواع نخ دندان
برای درک بهتر اهمیت نخ دندان باید با انواع آن نیز آشنا باشیم:
۱. نخ دندان مومی
- مناسب افراد با فاصله کم بین دندانها
- راحتتر عبور میکند
۲. نخ دندان بدون موم
- قدرت تمیزکنندگی بیشتر
- احتمال پاره شدن بالاتر
۳. نخ دندان سوپرفلاس
- مناسب ارتودنسی
- مناسب بریجهای دندانی
۴. فلاس هولدر (دستهدار)
- مناسب کودکان و افراد مسن
- استفاده آسانتر
اشتباهات رایج در نخ دندان کشیدن
با وجود تأکید بر اهمیت نخ دندان، بسیاری افراد آن را اشتباه استفاده میکنند:
- فقط عبور سریع بین دندانها بدون تماس با سطح
- فشار شدید به لثه
- استفاده نکردن از قسمت تمیز نخ برای هر فاصله
- نخ نکشیدن دندانهای انتهایی
استفاده نادرست نهتنها بیاثر است بلکه ممکن است باعث آسیب لثه شود.
آیا دهانشویه جایگزین نخ دندان است؟
خیر. دهانشویهها پلاک چسبیده را بهصورت مکانیکی جدا نمیکنند. آنها مکمل هستند، نه جایگزین.
برای داشتن روتین کامل بهداشت دهان باید:
- نخ دندان
- مسواک
- دهانشویه (در صورت نیاز)
را بهصورت ترکیبی استفاده کرد.
اهمیت نخ دندان در کودکان
بسیاری از والدین تصور میکنند نخ دندان فقط برای بزرگسالان ضروری است. اما زمانی که دندانهای شیری کودک به یکدیگر تماس پیدا میکنند، استفاده از نخ دندان اهمیت پیدا میکند.
عدم استفاده از نخ دندان در کودکان میتواند باعث پوسیدگیهای بیندندانی زودرس شود.
اهمیت نخ دندان در بیماران ارتودنسی
وجود براکت و سیم ارتودنسی باعث گیر کردن مواد غذایی میشود. در این بیماران:
- احتمال التهاب لثه بیشتر است
- پاکسازی بین دندانی سختتر میشود
استفاده از نخهای مخصوص ارتودنسی یا واترجت توصیه میشود.
اگر نخ دندان نکشیم چه اتفاقی میافتد؟
- افزایش پلاک بیندندانی
- پوسیدگیهای پنهان
- التهاب مزمن لثه
- تحلیل لثه
- بوی بد دهان
- در مراحل پیشرفته: لق شدن دندان
بنابراین اهمیت نخ دندان تنها به تمیز کردن ساده محدود نمیشود، بلکه به حفظ طول عمر دندانها مرتبط است.
جمعبندی نهایی
اگرچه مسواک زدن پایه اصلی بهداشت دهان است، اما بدون نخ دندان، پاکسازی کامل انجام نمیشود. اهمیت نخ دندان در جلوگیری از پوسیدگیهای بیندندانی، حفظ سلامت لثه، کاهش بوی بد دهان و پیشگیری از درمانهای پرهزینه آینده غیرقابل انکار است.
تنها چند دقیقه در روز زمان میبرد، اما میتواند از سالها درمان پیچیده جلوگیری کند.
برای دریافت آموزش عملی و بررسی وضعیت لثه و دندانهای خود، میتوانید به مطب داندانپزشکی دکتر آزاده خاجوی مراجعه کنید تا یک برنامه بهداشت دهان شخصیسازیشده دریافت نمایید.
سوالات متداول (FAQ)درباره اهمیت نخ دندان
- چند بار در روز باید نخ دندان بکشیم؟
حداقل یک بار در روز، ترجیحاً شبها. - آیا خونریزی هنگام نخ دندان طبیعی است؟
اگر لثه ملتهب باشد ممکن است خونریزی رخ دهد، اما با ادامه استفاده صحیح کاهش مییابد. - نخ دندان قبل از مسواک بهتر است یا بعد از آن؟
ترجیحاً قبل از مسواک، برای افزایش اثر فلوراید. - آیا کودکان هم باید نخ دندان بکشند؟
بله، زمانی که دندانهایشان به هم تماس پیدا میکند. - اگر فاصله بین دندانها زیاد باشد چه کنیم؟
میتوان از برس بیندندانی استفاده کرد.
